Paasman en Makaske chroniqueurs van Epe

Artikel in De Stentor...

6 OKTOBER 2006 - EPE - In ruim een jaar tijd maakten de fotografen Harold Makaske en Jan Paasman 25.000 opnamen in Epe en de buurtschappen voor een eigentijdse fotodocumentaire. Het ging ze daarbij om het vastleggen van ‘het dagelijks leven in Epe en de buurtschappen’, licht Makaske (1964) toe. Maar het resultaat is meer dan de optelsom van de losse fotografische delen. ‘Het is Epe from dusk till dawn,’ fluistert Jan Paasman (1954) poŽtisch.

‘De mensen die hier wonen, werken en recreŽren, die staan centraal,’ licht publicist Harold Makaske toe. ‘Met veel aandacht ook voor hun directe omgeving en het interieur,’ vult Jan Paasman aan. Dat laatste is belangrijk, de makers hebben tegelijkertijd een tijdsdocument willen maken. ‘Hoe zal men er over vijftig jaar naar kijken? Daar ben ik wel heel benieuwd naar,’ stelt Makaske.

Bij Dalhuisen heeft Paasman een bijna mystieke foto geschoten van een slechts door de weerkaatsing van de pomp zichtbare vrouw (Dianne de Vries) die haar Range Rover voor honderd euro vol benzine tankt. ‘Nu valt vooral het gezicht op. De blik die op oneindig staat.’ Maar over vijftig jaar ziet men wellicht vooral de benzineprijs. ‘En is men verbaasd over het feit dat men toen nog op benzine reed.’

Wat dat betreft zijn de makers een soort chroniqueurs, gespeend van pretenties maar wel met een voorliefde voor markante personages. Een soort dorpsgezichten. Zo is de markante Epenaar Koos Bouwman thuis gefotografeerd. Hij lijkt gewoon op de bank te zitten. ‘Maar kijk eens goed,’ zegt Paasman. ‘Kijk eens naar die opener die aan het kozijn hangt of dat afgebladderde plafond. Het boek is een fotodocumentaire. Maar als je goed kijkt, zie je soms heel bijzonder details.’

Om het gewenste effect op de gevoelige plaat te krijgen hoefden Paasman en Makaske zelden te ensceneren. Een mooi voorbeeld is het dagelijkse gebedsritueel in de moskee aan de Oenerweg. Waar de mannen voorovergebogen op de knieŽn Allah eren, heeft een ondeugend knaapje dat onder zijn armen door kijkt duidelijk aandacht voor andere zaken. Makaske glimlacht en houdt even wijselijk zijn mond. Dan vraagt hij: ‘Hoeveel foto’s uit je kindertijd zijn er? Vast heel veel. Maar zijn er ook foto’s van je kinderkamer? Of van jezelf in de wachtkamer van de dokterspraktijk? Waarschijnlijk helemaal geen ťťn.’

Vanuit die gedachte zijn honderden Epenaren in min of meer alledaagse situaties gefotografeerd. ‘In zekere zin werkt dat beperkend omdat toepassing van close-ups daar niet bij past,’ geeft Makaske aan.

Een jaar lang hebben de in Epe gewortelde Paasman en Makaske met andere ogen gekeken naar de bijzondere details van het dorp, de buurtschappen en de bewoners. Uit de 25.000 opnamen zijn er uiteindelijk 452 geselecteerd in de full colour uitgave.

‘Oorspronkelijk waren we wel van plan om Emst, Vaassen en Oene ook in het boek op te nemen,’ zegt Makaske. ‘Maar we hadden de vrees dat het resultaat iets zou worden waar niemand zich in herkent. En praktisch bleek die ambitie te hoog gegrepen, domweg door de enorme hoeveelheid uren die er in gaat zitten.’

Daarbij raakten Paasman en Makaske er gaandeweg steeds meer van doordrongen dat bekendheid in het dorp nodig is om een boek te maken dat een zekere intimiteit bevat, al is het maar omdat veel geportretteerden zich in kwetsbare posities hebben laten fotograferen. ‘Dit kun je alleen doen als je betrokken bent. Als je een zekere bekendheid geniet. Als de mensen ervan overtuigd zijn dat je intenties goed zijn.’

Makaske en Paasman kregen toegang tot dokters- en tandartspraktijken, verloskundige ruimten en verzorgings- en verpleeginstellingen. De gepresenteerde volgorde is vaak bewust gekozen. Op de ene pagina wordt verloskundige Silvia de Haan afgebeeld bij een geboorte. Op de rechter bladzijde is daar de beheerder van de gemeentelijke begraafplaatsen Henk Gorkink.

‘Fotografisch en vanuit documentair oogpunt is het boek ook interessant voor liefhebbers buiten het dorp. Maar eigenlijk bevat het boek zoveel couleur locale dat het vooral voor de dorpelingen een feest der herkenning is.‘
Die herkenning is er vooral bij het zien van de middenstanders die in het geweld van de oprukkende ketenbedrijven bovenal heer en meester blijven in hun winkel die net als de service onveranderd lijkt.

Herenkapper Voskuil aan de Beekstraat, Wim Kok van electrozaak Spera, mevrouw Van Hartskamp van de gelijknamige Modezaak, Van Boxem van het sigarenmagazijn aan de Stationsstraat, Kees Kroese van de wijnkoperij/slijterij aan de Hoofdstraat, slager Leo Horst aan de Brinklaan.

Maar het ritme in de pagina’s ademt evengoed de dagelijkse verkeersongelukken als uitingen van vandalisme uit.

Het fotoboek is vanaf donderdag 12 oktober te koop. In Epe kan bij de Bruna en Bosch vooraf worden ingetekend. Het kost 29,95 euro. Er zijn ook honderd luxe genummerde exemplaren met de handtekeningen van de fotografen te verkrijgen voor 44,95 euro.

Nils ten Brinke

© Harold Makaske 6 oktober 20062381 - Hoofdstuk: 10. Epe